كما ينبغى نخواهد كرد و علت اين جذب سميت نيز به مناسبت لحم آنست به سم مانند جذب اجرام عصارات رطوبات و لطايف معصورات و ادهان را به زودى به سوى خود و اين امرى است بيّن و محسوس و لهذا آزموده‌اند كه بعد از طبخ مطبوخات و ماليدن اجرام آنها به زودى بايد كه صافى نمايند و لطايف و جواهر را از كثايف و اجرام آنها جدا كنند و الا باز آنها را به خود مىكشد و نيز به جهت زيادتى تأثير و تقويت و اعانت بر امور مذكوره تخمير اجزاى ترياقات خصوص ترياق الافاعى را به خمر عنبى مىنمايند تا به سرعت تمام نفوذ و غوص در اعماق بدن نموده سميت را جذب و دفع نمايد و لهذا بعد تناول آن اولا بدن گرم مىگردد و بعد از آن عرق لزج بدبو دفع مىگردد و اكثر آنست كه بول و براز نيز به دستور مذبور بدبو مىباشد پس صحت مىيابد . * فايده * بدان كه بعضى گفته‌اند كه اطلاق فادزهر بر ادويه مفرده مطبوخه حجريه كه در جوف حيوانات مانند تيس و گاو كوهى و ميمون و غيرها متكون مىگردد و بر معدنيات نيز و ترياق بر ادويه نباتيه مفرده مانند جدوار و حب الغار و ادويه مركبه مصنوعه مانند ترياق الافاعى و مثروديطوس و ترياق ثمانيه و اربعه و غيرها كه مزاج ثانوى تركيبى يافته‌اند اولى و انسب مىنمايد و بعضى بالاشتراك گفته‌اند يعنى اطلاق يكى بر ديگرى جايز و مستعمل است و الله اعلم . * و امّا تأثير سم * به امور مذكوره به مضادت و قهر و غلبه و افساد و ابطال و افناى حرارت غريزيه و قوا و ارواح و رطوبات است و گريز آنها هربا عن الضد به سوى مبدأ و ينبوع خود كه قلب باشد و اخماد و خاموش شدن آنها در آن به انقباض مجارى و افضيه و لهذا در آن حين رنگ بشره و ساير بدن زرد و رفته رفته كبود و سياه و حرارت آن مبدل به برودت مىگردد و صاحب اخوان الصفا نوشته كه سموم دو نوع است حار و بارد : * امّا سموم حاره * پس افعال آنها در بدن به عنوان اذابه رطوبات و فانى نمودن آنها است و دبيب آنها مانند دبيب زعفران است در آب كه در يك لحظه تمام آب را رنگين مىگرداند و متغير مىسازد . * و امّا سموم بارده * پس فعل و تأثير آنها در بدن به عنوان تجميد و انعقاد خون و رطوبات ارواح لطيفه اعضا است كه قوام حيات و صحت مزاج بدان است و دبيب آنها مانند انفحه و مايه است كه چون بر شير زنند آن را منعقد و بسته مىسازد در اندك زمانى و فعل و تأثير فادزهرات و ترياقات برعكس آن است و دبيب آنها مانند رسيدن ترشىهاست به رنگ زعفران و معصفر كه به زودى آن را فاسد مىسازد و باطل مىگرداند فعل آن را . * و امّا تأثير ساير ادويه * از مسهله و غيرها با اكثر امور مذكوره تشبث اجرام آنها است به اخلاط فاسده قريبه به معده و امعا و نيز به رسانيدن طبيعت مدبره بدن قوا و لطايف آنها را به اعضاى بعيده و ضيقة المجارى و نيز به جذب اعضا است آنها را به سوى خود و رسيدن اثر آنها به زودى در تمام بدن به اعتبار اتصال اجزاى بدن و رطوبات آن با هم و جزئاً فجزءاً رسيدن اجزاى لطيفه و تأثير دوا به عضو مخصوص و مرض خاص خاصه آنكه آن دوا نيز مخصوص به آن عضو و آن مرض باشد تأثير به هر نحوى كه باشد از قبض و جمع و يا تفريق و ارخاء و تفتيح و نضج و ترقيق و تقطيع و تحليل و دفع و نشف و تعريق و اسهال و ادرار و غيرها و الله اعلم .